Rahim ağzı kanserinde erken tanı / sitolojinin değeri

Rahim ağzı kanserinde erken tanı / sitolojinin değeri
Rahim ağzı kanserinde erken tanı / sitolojinin değeri
Share

Servikal yayma (pap smear) nedir ve niçin yapılır?

Servikal yayma, 1940’lardan bu yana rahim ağzı kanserinin ve kanser öncesi durumlarınsaptanması için kullanılan bir tıbbi inceleme formülüdür. Bu yol sayesinde rahim ağzı kanserinin görülme sıklığı %70 kadar azalmıştır.Ayrıca, bu formül rahim ağzı ve vaginanın iltihaplarının nedenlerini araştırmada da yardımcıdır. Servikal yaymasında anormallik olmayan bir bayanda sonraki yıl içinde rahim ağzında bedelli bir hastalık (kanser öncesi durum veyahut kanser görülmesi mümkünlüğü %1’den azdır.

 

Servikal yayma örneği nasıl alınır?

Örnek, bayan hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılan muayene sırasında alınır. (Örnek alınacağı biliniyorsa, vaginanın muayeneden önce yıkanmaması gerekir). Tahta spatül, ucunda pamuk bulunan bir çubuk veyahut küçük bir fırça kullanılarak rahim ağzıetrafından hücreler alınır. Bu biçimde toplanan hücreler bir mikroskop lamı üzerine yayılır ve üzerine alkol dökülür.

 

Lam üzerindeki hücreler Papanicolaou yolu ile boyanarak bir patoloji uzmanı tarafından incelenir. Patoloji uzmanı, bu hücreler ortasında “anormal”olanların bulunup bulunmadığını saptar. İncelemenin sonunda, 1988 yılında Amerikan Ulusal Kanser Enstitüsü tarafından belirlenen tabirleri içeren (Bethesda Terminolojisi) bir rapor hazırlanır.

 

Rahim ağzı kanseri nedir?

Kanser, hücrelerin kontrolsüz biçimde ve şahsa ziyan verecek biçimde çoğalmaları demektir. Bu çoğalmanın durdurulması için birtakım yollar vardır. Lakin; çoğalma geç fark edildiğinde, bunu durdurmak güçleşmektedir. Rahim ağzı kanseri dünyada her yıl yaklaşık 500 bin bayanın yakalandığı bir kanserdir. Bu kanserlerin birçok, ortalarında Türkiye’nin de bulunduğu gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir.
Gelişmiş ülkelerde rahim ağzı kanserinin artık çok az görülmesi, bu ülkelerde servikal yaymanın çok yaygın olması sayesindedir.. Öteki bir deyişle, bayanların bu taraftan sistemli olarak muayene oldukları ülkelerde rahim ağzı kanseri, daha ortaya çıkmadan yakalanıp ortadan kaldırılabilmektedir.

 

Rahim ağzı kanseri, kendine has bariz yakınmalara neden olmaz. Hasta, bu kanserin neden olduğu yakınmalar ile tabibe başvurduğunda; erken teşhis fırsatı da kaçırılmış olmaktadır. Bu türlü hastaların bazılarında kanser, etraftaki organlara sıçramış ve tedavisi güçleşmiştir. Halbuki, hiç bir yakınması olmayan bir bayanda nizamlı muayene sırasında saptanacak başlangıç durumundaki bir rahim ağzı kanseri tam ve kesin olarak tedavi edilebilmektedir.

 

Servikal yaymalar kimlerden ve hangi sıklıkta alınmalıdır?

Cinsel olarak faal olan, 18 yaşın üzerindeki her bayanın her yıl bayan hastalıkları tarafından muayene olmasının; 30 yaş ve üzeri bayanlardan her 2-3 yılda bir servikal yayma örneği alınmasının gerekli olduğudur. Üst üste 2-3 kez yapılan incelemelerde hiç olağandışı hücre saptanmazsa, bu sıklık azaltılabilir. Lakin; sigara içen, birinci cinsel bağını 18 yaşın altında yapmış olan, birden çok erkek ile ilgisi olan, kanser gelişmesi tarafında ek riskleri bulunduğu bilinen bireylerde servikal yayma tertipli olarak her yıl yapılmalıdır.

 

Öte yandan, nizamlı aralıklarla muayene olmanın rahim ağzı kanserinden korunma dışında da yararları olacağından, sağlıklı ve riskli olmayan bayanların bile yılda bir sefer bayan hastalıkları ve doğum uzmanına görünmeleri yerinde olur.

 

Servikal yaymalar neden nizamlı aralıklarla yinelenmelidir?

Nizamlı olarak yinelenen incelemeler, hastalığın mümkün olduğunca “erken” yakalanmasını sağlar. Yaymaların birebir kurumda değerlendirilmesi, önceki yaymaların da gerektiğinde tekrar ve mukayeseli olarak değerlendirilmelerine imkan sağlar. Bu sayede, en hafif olağandan sapmalar bile vaktinde saptanabilir.

 

Serviks kanserinden korunmanın bilinen en faal yolunun servikal yaymaların incelenmesi olduğu tartışmasız kabul edilen bir gerçektir. Bu kanserlerin birden fazla, hayatı boyunca hiç servikal yayma yaptırmamış bayanlarda görülmektedir. Bu durum, hastaların daha önce servikal yaymaları incelenmiş olsa, bu etaba gelmeden yakalanmış olacaklarını göstermektedir. Öte yandan, tüm tıbbi incelemelerin olduğu üzere, servikal yaymanın da yanılma payı vardır ve seyrek olarak da olsa, daha önce servikal yayma incelemesi yapılmış bayanlarda da rahim ağzı kanseri görülebilmektedir.

 

Her servikal yayma örneğinde 100 bin-300 bin kadar hücre bulunmaktadır. Patoloji uzmanı bunların ortasında olağandışı olan birkaç adedini saptamaya çalışır. Olağandışı hücrelerin bulundukları halde farkedilmemeleri durumuna “yanlış negatiflik” denir.

 

Yaymada çok az sayıda olağandışı hücre bulunduğunda, örnek olağandışı hücrelerin bulunduğu yerden alınmadığında, çok şiddetli iltihap yüzünden hücreler sağlıklı olarak değerlendirilemediğinde; örnek alınmasından önce vaginal ilaçların kullanımı veya vaginanın yıkanması ile olağandışı hücrelerin ortamdan uzaklaşması nedeniyle yanlış negatiflik görülebilir.

 

“Anormal hücreler” görüldüğünde ne yapılır?

Yapılacak süreç, hücrelerdeki anormalliğin derecesine bağlıdır. Hafif derecedeki anormalliklerde doktorunuz servikal yaymayı 3 veyahut 6 ay içinde yinelemeyi önerebileceği üzere, rahim ağzından bir doku modülü alarak patoloji incelemeye de gönderebilir.

 

Bu kesitin alınmasından önce, rahim ağzı büyüteç altında incelenebilir. “Kolposkopi” olarak isimlendirilen bu adap, ağrısızdır. Yinelenen servikal yaymalarda ebediyen olarak olağandışı hücreler görüldüğünde, doktorunuz hastalıklı kısmı değişik biçimlerde “çıkarmayı”, “dondurmayı” veyahut “yakmayı” düşünebilir. Gerekli ve uygun olduğunda, rahmin alınması da düşünülebilecek bir tedavi metodudur.

 

“Anormal hücreler” her vakit kanser habercisi midir?

Hayır! Kimi iltihap durumlarında ve virüsler ile oluşan birtakım hastalıklarda da olağandışı hücreler görülebilir. Anormalliğin bu tıp olup olmadığı doktorunuzun ve patoloji uzmanının çalışmaları ile ortaya konulur.
Rahmi alınmış bayanlarda da bu inceleme gerekli midir?

 

Evet! Vaginayı kaplayan hücreler de rahjim ağzını kaplayanlara emsal özelliktedirler. Rahmin alınması ameliyatı, rahim ağzında olağandışı hücreler bulunduğu için yapılmışsa; vaginal yaymaların da nizamlı aralıklarla yapılması gereklidir. Öteki durumlarda, vaginal yaymalar daha seyrek alınabilir.