Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?
Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?
Share

Psikoloji biliminde zihne istemeden gelen rahatsız edici fikir, istek, hayal, his takıntıları (obsesyon) ve bunların getirdigi badireyi azaltmak için tekrar tekrar kimi davranışlar veyahut zihinsel süreçler yapma (kompulsiyon) formunda belirtilerle giden rahatsızlığa obsesif kompulsif bozukluk ismi verilir. Rahatsızlık isminden da anlaşılabileceği üzere obsesyon ve kompülsiyon ismi verilen iki belirtiden oluşur.

 

Bu rahatsızlıkta tekrar tekrar aklımıza gelen ve sorun yaratan niyet, hayal, his veyahut istekler (obsesyonlar veyahut takıntılar) ya da tıpkı şeyi uzun sürelerle ve tekrar tekrar yapmaktan kendini alamama vardır (kompülsiyon veya zorlantı).

 

Bu rahatsızlığı olan bireylerin bazılarında bu fikirler, istekler ve hayallerin şahsen kendisi kişi için kabul edilemez nitelikli konulardadir (örnegin berbat yasak fikir veya istekler, dine muhalif niyetler, bireye muhalif gelen cinsel his veyahut istekler gibi) bir kısmında ise asıl sorun takıntının kendisi olmaktan çok onun yol açacagı sonuçlarla ilgilidir (örnegin kirlilik bulaşması, kapıyı açık bıraktım, elektirikli aletleri kapatmayı unuttum gibi).

 

Rahatsızlığın Temel özellikleri ve Belirtileri

Obsesyon (takıntı-saplantı): Devamlılık gösteren, tekrar tekrar zihninize giren fikirler, hayaller, istekler veyahut sık sık ortaya çıkan rahatsız edici dertlerdir. Özellikle istemeden hatta kimi durumlarda aklımıza gelmemesi için özel olarak uğraşmamıza rağmen aklımıza bizatihi gelirler veyahut kesinlikle durumlar ve ortamlarda tabiatıyla ortaya çıkarlar ve sıklıkla kahra neden olurlar.

 

Obsesyon (takıntı-saplantı) ismini verdiğimiz bu tasaların içeriği şahıstan şahsa değişmekle bir ortada ana temalar; kirlilik bulaşması (kirlenme veyahut hastalık bulaşması), cinsellik (cinsel olarak yasak utandırıcı bir şey düşünme, isteme, hayal etme), saldırganlık veyahut kazaya yol açma (etrafa ziyan verici bir şeyler yapma gibi) ve dini konulardır (ayıp ya da günah bir şey düşünme, isteme, hayal etme).

 

Örneğin: “bulaşma oldu mu, kir var mı? güya kapıyı kapattım mı? ütünün fişini çektim mi? birine ziyan verebilir miyim? farkında olmadan yapmış olabilir miyim? bir şey düştü mü? eksiklik var mı? … istedim mi? Istiyor muyum? … kazaya yol açabilir miyim? … tam oldu mu? … tam anladım mı? Bu kanıların, istek, hayal ve telaşların aklımıza gelmesi size sorumluluk da yükler; aklınıza bu türlü bir şey gelmiş olması nedeniyle önlem almadıkça içiniz rahat etmez.

 

Tasaları bir formda yatıştırıp kontrol edene kadar, ya da temizleyene kadar, muhalif ve rahatsız edici fikirler olumlu bir niyet gelinceye kadar ya da kendinizi rahatlatacak bir fikre ulaşıncaya dek sürer sarfiyat. Kişi obsesyonun yol açtığı soruların karşılığını ne yaparsa yapsın gönül rahatlığıyla veremez. Giderek bütün hayatı telaşları düşünme, temizleme veya kontrol etme ile geçmeye başlar.

 

Zorlantılar (Kompulsiyon) veya ritüeller: birçok vakit çok veyahut mantıksız bulmasına rağmen kişinin yapmaktan kendini alamadığı tekrarlayıcı davraışIardır. El yıkama, silme, kapıyı kontrol etme, musluğu kontrol, donüp tekrar bakma, başkasına sorma, tıpkı fikir veyahut istek akla gelmeden hareketi tekrar yapma veyahut makul sayıda kimi hareketleri tekrarlama veya zihinsel süreçler sayı sayma, dua etme, zıddını söyleme, rahatlatıcı kelamlar tekrarlama, konuyu zihinde tekrar canlandırarak inceleme, bahis üzerinde düşünerek analiz etme, soruya karşılık bulmaya çalışma üzere.

 

Temizleme, kontrol etme, hareketleri tekrarlama üzere kompulsiyonlar-zorlantılar (yapmak zorunda hissettiginiz, yapınca ıstırabınızı azaltan hareketler) kanıyı azaltmanın tek yolu üzere gorünmekle birlikte bütün vaktinizi işgal eder. Obsesif kompulsif rahatsızlığı olan bir çok kişi bu kanıların ve yaptıkları davranışIarın anlamsız ve gereksiz olduğunu bilmekle bir ortada kendilerine pürüz olamazlar. Bu rahatsızlığı olan kimi bireyler ise (özellikle de çocuk ve ergenlerin bir kısmı) yaptıklarını manalı ve gerekli görürler.

 

Bu türlü şahıslar kendi istekleriyle tedaviye başvurmazlar. Bu kümedeki bireylerin rahatsızlığı “içgorüsü olmayan tip obsesif kompülsif bozukluk” ismini alır.

 

Obsesif Kompulsif Bozukluğun Alt Tipleri

Otonom Obsesyonlar

Agresyon veyahut ziyan verme obsesyonları;

Küçük çocuklar, yaşlılar veyahut sevilen kişi ve akrabalara ziyan verme

 

Seksüel obsesyonlar;

Toplum içinde beğenilen karşılanmayacak seksüel bir davranış, uygunsuz partnerlerle cinsel ilgi imgeleri.

 

Günah obsesyonları;

Dini toplantı ya da ortamlarda küfür etme, ibadet ederken dine alışılmamış niyetler, imgeler.

 

Reaktif Obsesyonlar

Kirlilik, Bulaşma

Yanlışlık yapma kuşkusu (obsesyonu) ve Kontrol

 

Öteki

Eksiklik yarımlık hissi, bilme muhtaçlığı

 

Obsesif Kompulsif Bozukluğun Tedavisi

OKB tedavisinde etkisi kanıtlanmış olan davranışçı tedaviler ve bilişsel davranışçı tedavi formülleri bulunmaktadır. Bilişsel davranışçı metotlarla obsesyon (takıntı) ve bilişsel kaçınmalarla bilişsel düzeyde çalışılırken, ayrıyeten davranışsal ritüeller (kompulsiyonlar) davranış deneyleri ve maruz bırakma, yüzleştirme üzere yollarla dışsal kaçınmalarla çalışılır. Belirtilerin şiddetine göre psikoterapi ilaçla tedavi ile birlikte (kombine tedavi) tercih edilebilir.