Beyin riskli ortamlarda nasıl karar veriyor

Beyin riskli ortamlarda nasıl karar veriyor
Beyin riskli ortamlarda nasıl karar veriyor
Share

Son günlerde dünya çapında ilgi gören ve en çok izlenen diziler ortasında yer alan Squid Game isimli dizide beynin karar alma süreçlerine ait bedelli ayrıntılar dikkat çekiyor. Kumar bağımlılığı üzere bağımlılıklarda riskli davranışların hem neden hem sonuç olduğunu kaydeden Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Beyindeki risk tahlili yapan bölgenin farklı çalışması, beynin karar verme bölgesinin etkilenmesi kumara neden olabilir. Riskli davranışlar da birebir vakitte beyinde kimyasal değişimler yapar.” dedi. Prof. Dr. Gül Eryılmaz, risk altındayken beynin rasyonel olmayan duygusal kararlar verdiğine dikkat çekerek “Beyin kararlarını mantıkla değil, hisler aracılığı ile almaktadır.” diye konuştu.

 

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Beyin Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Gül Eryılmaz, son günlerde en çok konuşulan dizilerden biri olan Güney Kore üretimi Squid Game ile ilgili değerlendirmelerde bulundu.

 

Prof. Dr. Gül Eryılmaz, tüm dünyada ilgiyle izlenen ve şiddet sahneleriyle gündeme gelen dizinin bağımlılık, beynin karar verme süreçleri, riskli ortamlarda karar verme üzere pek çok bahse değindiğini söyledi.

 

Riskli ortamlarda karar vermek

Dizinin beynin karar verme sürecinin nelerden etkilendiğini özetlediğini belirten Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Bağımlılık sahnesi ile başlayan dizinin devamında kahraman ebediyen riskli ortamlarda karar vermek zorunda kalıyor. Dizi, kahramanın masumane başlayan çocukluk devri oyunları ile başlıyor. Güney Kore’de oyun bağımlılığı çok fazladır. Kahramanın erişkinlik evresinde yıkıcı bir bağımlılığa yakalandığını ilerleyen dakikalarda kumar bahis bağımlılığı ile anlıyoruz.” dedi.

 

Karar verme bölgesinin etkilenmesi kumar oynamaya neden olabilir

Kumar bağımlılığı üzere bağımlılıklarda riskli davranışların hem neden hem sonuç olduğunu kaydeden Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Beyindeki risk tahlili yapan bölgenin farklı çalışması, beynin karar verme bölgesinin etkilenmesi kumara neden olabilir. Riskli davranışlar da birebir vakitte beyinde kimyasal değişimler yapar. Örneğin maymunlarda yapılan bir çalışmada kalp suratını artırdıklarında beyinde karar verme merkezinin bozulduğu ortaya çıkmıştır. Yani davranışlarımız da beyinde izler bırakır.” dedi.

 

Riskli davranışlara yatkın bireyler oyun için seçiliyor

Kelam konusu dizide kahramanın ölümcül oyuna dahil olmasının, riskli davranışlara yatkın olduğunun göstergesi sayılabileceğini kaydeden Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Dizide oyun için kesinlikle şahısların seçilmiş olması rastlantısal olmaması gerekir. Öteki seçilenlere de bakıldığında toplumsal, ekonomik ve şahsî külfetlerinin olduğu görülmektedir. Zati sinemanın birinci sahnesi de bahis oyunu ile başlamaktadır. Kişinin annesini kandırması, akabinde kumar oynaması ve hayatında ıstıraplar olması seçilmesi için kriter olabilir.” dedi.

 

Beyin rasyonel olmayan duygusal kararlar verir

Beynin riskli davranış kararını neden aldığını da kıymetlendiren Prof. Dr. Gül Eryılmaz, şunları söyledi: “Öncelikle beyin nasıl karar veriyor? Gün içinde pek çok karar alıyoruz. En kolayından bugün ne yesemden başlayarak en karmaşığına kadar yani ‘Evleneceğim lakin yanlışsız kişi mi, mesken alsam borca girsem mi üzere pek çok karar alıyoruz. Beyin daima karar almak zorunda kalmaktadır. Yapılan birden fazla çalışmada kararlarımızın zekamızla ilgisi olmadığıdır.

 

Risk altında duygusal kararlar alınıyor

Ne kadar bilgimiz olursa olsun ya da ne kadar zeki olursak olalım karar verme beyinde tezimizden farklı işlemektedir. Örneğin beyinde bir çekirdek olan amigdala tıpkı bir elinde sopası olan anne ya da öğretmen üzere ‘Riskli, riskli yapma’ der ve acı üretir. Hipokampus bölgesi olan genel bellek bölgesi ise daha evvel edilnilmiş bilgileri ortaya serer.

 

Lakin süreç daha bitmedi. Beyin ana komuta merkezi, bu bilgileri kıymetlendirir ve tümü ile rasyonel olmayan duygusal kararlar verir. Mantık görünürde olsa da etkisizdir. Yani bir klinikte uzun müddet kız çocuğu doğmadıysa artık doğacak olan çocuğun kız olma mümkünlüğünü beyin yüzde 50’den fazla zanneder. Halbuki mümkünlük birebirdir. Risk altında iken bu süreçlerin tümü ile duygusal yani ödül ve ceza sistemi üzere işlediği söylenebilir. Mantıktan bağımsız ödül varsa karar öteki, ceza ya da sorun varsa karar öteki alınabilir.”

 

Beyin nasıl karar verir?

Bu dizide beynin karar alma süreçlerini izlediğimizi kaydeden Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Beynin amigdala bölgesl yapma der, hipokampus olabilir mi der, orbitofrontal mükafata bakar ve sonuçta kararlarımız duygusaldır. Rasyonel değildir.” diye konuştu.

 

Prof. Dr. Gül Eryılmaz, beynin duygusal formda karar verdiğini destekleyen psikolog Daniel Kahneman’ın da 2002 Nobel İktisat Mükafatı aldığını kaydetti.

 

Beyin kararlarını hisler aracılığıyla alıyor

Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Beyin olağanda de kararlarını mantıkla değil, hisler aracılığı ile almaktadır. Tıpkı vakitte da bedenimizdeki terleme çarpıntı üzere belirtiler de kararımızı etkilemektedir. Somatik belirteç hipozi denilen bu yolla vücut de zihni etkilemektedir. Uykusuzluk, birtakım kimyasalların kullanımı vs bu kararı etkileyecektir.” dedi.

 

Beynin riskli kararlar alması bir sıhhat sorunu işareti olabilir mi?

Birtakım bireylerin daha az riskli kararlar alırken kimilerinin ise daha riskli kararlar almaya yatkın beyin yapıları olduğunu kaydeden Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Özellikle bağımlılık yapan ögelerin ya da kumar üzere bağımlılık yapan davranışların devamı kelam konusu olduğunda beyinde kimyasal değişimler ortaya çıkmaktadır. Bu değişimlerin sonucu da daha riskli kararlar alınmasına neden olmaktadır. Sağlılıklı olmak ya da olmamak buralarda başlamaktadır. Bu manada tedaviye muhtaçlık vardır.” dedi.

 

Prof. Dr. Gül Eryılmaz, beyin incelenmesi sonrası bireye mahsus tedaviler olduğunu kaydederek “Psikoterapiler ya da psikiyatrik tedaviler uygun hadiselerde planlanabilir. Kognitif rehabilitasyon denilen bilgisayar arayüzlü tedavilerde de hem sorun tespiti hem de tedavi uygulanabilmektedir.” diye konuştu.

 

Ahlaki davranışlar da beynin bir yapıtıdır

Squid Game dizisinde şahısların ödül için alabilecekleri riskin ne kadar yüksek olduğunun görüldüğünü kaydeden Prof. Dr. Gül Eryılmaz, “Bu dizide bir insanın ödül için ne kadar risk alabileceğini izleyebiliriz. Tıpkı vakitte insan davranışları ahlaki istikametten de tartışılabilir. Bir yandan bu dizide kimi sahnelerde ahlaki etik davranışların hududunu ve ortaya konulma formunu de görüyoruz.

 

Akla şöyle bir soru geliyor: Dış kurallar insanın iyi insan olmasını, ahlaki davranışını tesirler mi? Etkilerse ne kadar tesirler? Ahlaki davranışlar da insan beyninin bir yapıtıdır ve beyin bu bahiste hasta ya da değildir. İş böyleyse ahlaki davranmayan kişlerin beyni hasta diyebilir miyiz ? Bunu dersek yapılan olumsuz davranışın sorumlusu olur mu ?” diye konuştu.

Kaynak: (BHA) – Beyaz Haber Ajansı