Anda nedir? Anda olduğunun farkında mısın?

Anda nedir? Anda olduğunun farkında mısın?
Anda nedir? Anda olduğunun farkında mısın?
Share

Gün içinde binlerce anı yaşıyoruz, binlerce anıyı da kaydediyoruz. Bu anıları yaşarken kaç adedini fark ediyoruz? Kaç adedine dikkat ediyoruz ya da dikkat ettiğimiz anlarımızı nasıl karşılıyoruz? Yaşadığımız acı verici deneyimlere teorikte nasıl tepki vermemiz gerektiğini bilirken pratikte neden acılarımızı ıstıraba dönüştürüyoruz? ‘’Neden’’ sorusuna cevap bulamadığımız her üzücü deneyime neden takılı kalıyoruz? Bu deneyimlerin içinde kendimize nasıl yaklaşıyoruz?

 

Değişen ve dönüşen dünyada mutlulukla olan ilgimizi, keyifli olabilmek için kendimizi mutsuz etmek üzerine kuruyoruz. Çağdaş dünya eskiyi hiç gözünün yaşına bakmadan çabuk tüketiyor, yeniye ise büyük bir açgözlülükle kol kanat geriyor. Etrafımızda dikkatimizi çekmek için yarışan birçok “ilgi figürü” var. Neye dikkatimizi vereceğimizi bilmekte, odaklanmakta, istikrarlı olmakta, sürekliliği sağlamakta her geçen gün daha da zorlanıyoruz.

 

Modern dünyaya karşı ebediyen yeniliğe, popülariteye, daha muhtaçlığımızı bilmeden sahip olabilmeye, maddi bedellere ulaşmak için vakit ve fırsat yaratmaya karşı verdiğimiz uğraş, tahminen bir kısım dışarıya karşı bizi ayrıcalıklı hissettirdi lakin; içimize döndüğümüzde tatmin olamadığımız, şadlık dileyip şadlık değerlerimizin farkında bile olmadığımız, kaygılarımızla, kahır hislerle ve tansiyonla baş edemediğimiz bir ömrün içinde debelenirken bulduk kendimizi.

 

‘’Bunu düşünmek istemiyorum.’’, ‘’işin içinden çıkamıyorum.’’ dediğimiz her ne varsa daha da içine aldı bizi. Yolumuza mahzur olarak gördüğümüz güç hislerle savaşırken daha da yorgun düştük her seferinde. Pekala ya farklı olsaydı? Savaşmayı ya da kaçmayı seçmek yerine bu hislerle birlikte yaşamayı öğrenebilsek nasıl olurdu? Mindfulness işte tam da burada karşımıza çıkıyor.

 

Mindfulness ile ilgili konuşurken kendimize birtakım soruları sormamız gerekiyor aslında. Gün içinde hareketlerimizin ne kadar farkındayız? Ne kadar andayız? Bu noktada ‘’otomatik pilot kavramı’’ ile karşılaşıyoruz. Zihnimiz otomatik bir biçimde çalışan bir sisteme sahip. Bu türlü olmasa zati her gün kolay işlerimizi tekrar öğrenmemiz, tekrar baştan başlamamız gerekirdi. Şayet bir şeyler otomatik ve rutin halde ilerliyorsa, o an orada bulunmamız çok güç olabiliyor. Yemek yerken, araba kullanırken, sıradan bir iş gününde masada çalışırken…

 

Zihnimiz bizi hep geçmişe, geleceğe sürüklüyor. Beynimiz olumsuzu görmeye daha yatkın olduğundan bu durum çok da olumlu olmayabiliyor. Amigdalamız bir bakıma hep görevde…

 

Zihnimizin otomatik pilotta çalışması hayatımızı kolaylaştırıyor lakin devamlı otomatik pilotta kalmanın birtakım olumsuz tarafları de var. Pekala olumsuz tarafta neler oluyor? Zihnimiz sürekli geçmişten, geleceğe uçuşuyor. Uçuşan bir zihin mutsuzluk getiriyor. Çünkü içsel olarak hep bir tansiyon yaşıyor, olumsuz bir uyaran ile karşılaşıyoruz demektir.

 

Amigdala ebediyen arka planda çalışıyor, savaş ya da kaç tepkilerinde bulunuyor. Mindfulness ise otomatik pilottan çıkıp manüele geçmemizi, zihnimizi berraklaştırmamızı ve sağlıklı bir biçimde o anı yaşamamıza yardımcı oluyor.

 

Peki Nedir Mindfulness?

Mindfulness yani Şuurlu Farkındalık, en kolay manasıyla şimdiki vakit farkındalığı demektir. Anda gerçekleşen olayları, olayların bize hissettirdiklerini ve bize düşündürdüklerini fark ederken, birebir vakitte tüm bu süreci yargısız ve içtenlikle kabul edebilmektir. Deneyimsel bir süreci içinde barındıran Mindfulness, bu manada bize kavramsal olarak ne yapmamız gerektiğini öğretmenin yanı sıra bunları hayata geçirmeyi sağlayacak bir dizi beceriyi kazandırır.

 

Mindfulness, hem bilimi hem de büyük bir ideolojiyi içinde barındırmaktadır. Günümüzde çok tanınan bir kavram olmasıyla birlikte beşerler için yanlış manalara da çok açık olmuştur.

 

Mindfulness dendiğinde insanlarda; meditasyon, dini veya kültürel bir aksiyon, hoş düşün uygun olsun üzere olumlu olma hali, anı yaşamak üzere yargılar akla gelmektedir. Bu yargılar üzerinden hem Mindfulness’ın ne olmadığını açıklayıp hem de ne olduğunu daha uygun kavrayabiliriz.

 

Mindfulness Ne Değildir?

Mindfulness; her vakit ve her yerde, herkes tarafından uygulanabilen bir pratiktir. Dine, kültüre mahsus bir ritüel değildir. Temellerini Budizm’den almış olsa bile bu sadece onun felsefi yaklaşımını oluşturur, içerisinde rastgele bir ritüel veya dua barındırmaz. Kuramsal bir bilginin deneyime aktarılmasıdır. Bu nedenle egzersizler içeren bir deneyimdir. Bahsedilen idmanlar kimi kaynaklarda, genel manada meditasyon olarak geçmektedir.

 

Yapılan pratikler rahatlatıcı özellikler barındırmakla birlikte temel gaye rahatlamak değildir. Mindfulness dolaylı olarak tansiyonu istikrarlar. Odaklanma ve farkındalık içeren bir deneyimdir. Şahıslara olumluluk vadetmez ya da buna vurgu yapmaz. Hayatın içerisinden her türlü olayı/durumu, -iyi-kötü- olduğu üzere görebilme hüneridir ve bu bireyin gerçeği görebilme-değerlendirme kapasitesini geliştirir. Çalışma sırasında duyumlanan olumsuz bir his ve fikir deneyimlenebilir.

 

Mindfulness bununla nasıl başa çıkacağımızı değil, bununla sağlıklı bir halde nasıl devam edeceğimizi öğretir. Öteki bir deyişle, deneyimi değil, deneyimle olan münasebetimizi değiştirir. Mindfulness, anı yaşamak değildir. Anı deneyimlemek, o anın deneyimini fark edebilmektir. Yaşanan deneyimi olduğu üzere görüp, kabul edip, o anda kalma hüneridir.

 

Modern çağda günlük tansiyon faktörleri, olumsuz hayat durumları gittikçe artmaktadır. Amigdala tansiyon durumunun veyahut olumsuz yaşantının şiddetinin değerlendirmesini yapmaz ve hemencecik yansıda bulunmamızı sağlar. Bu yansılar savaş ya da kaçtır. Savaş ya da kaç stratejisi ile beynimiz bizi ebediyen korumaya alır, önlem almamızı ve tepki vermemizi sağlar.

 

Örneğin arkadaşınız ile telefonda bir durum üzerinden tartıştınız, amigdala sayesinde çarçabuk tepkiye geçtiniz, bağırdınız ve telefonu yüzüne kapattınız. Mindfulness tam da burada ‘’dur, müşahede yap, kabul et ve bu anda kal’’ der. Duraklama anında beynimizde sezgi, empati, kontrol, sorun çözme, mantık ve toplumsal beceri üzere işlevlerle ilgilenen prefrontal korteks devreye girer ve amigdala ile ilgiyi güçlendirir. Böylece daha şuurlu yansılarda bulunuruz. Örneğin tartıştığımız arkadaşımıza sonradan pişmanlık duyulabilecek ani yansıda bulunmak yerine daha şuurlu bir yaklaşımda bulunabiliriz.

 

Yani Mindfulness ile çarçabuk tepki vermek yerine uyaran-tepki ortası mühlet uzatılarak sağlıklı-sağlıksız ayrımında bulunuyor, daha şuurlu karar alıp tepkide bulunuyoruz.

 

Gün içinde binlerce anı yaşıyoruz, binlerce anıyı da kaydediyoruz. Bu anıları yaşarken kaç adedini fark ediyoruz? Kaç adedine dikkat ediyoruz ya da dikkat ettiğimiz anlarımızı nasıl karşılıyoruz? Yaşadığımız acı verici deneyimlere teorikte nasıl tepki vermemiz gerektiğini bilirken pratikte neden acılarımızı ıstıraba dönüştürüyoruz? ‘’Neden’’ sorusuna cevap bulamadığımız her üzücü deneyime neden takılı kalıyoruz? Bu deneyimlerin içinde kendimize nasıl yaklaşıyoruz?

 

Değişen ve dönüşen dünyada mutlulukla olan irtibatımızı, keyifli olabilmek için kendimizi mutsuz etmek üzerine kuruyoruz. Çağdaş dünya eskiyi hiç gözünün yaşına bakmadan çabuk tüketiyor, yeniye ise büyük bir açgözlülükle kol kanat geriyor. Etrafımızda dikkatimizi çekmek için yarışan birçok “ilgi figürü” var. Neye dikkatimizi vereceğimizi bilmekte, odaklanmakta, istikrarlı olmakta, sürekliliği sağlamakta her geçen gün daha da zorlanıyoruz.

 

Çağdaş dünyaya karşı daima yeniliğe, popülariteye, daha ihtiyacımızı bilmeden sahip olabilmeye, maddi kıymetlere ulaşmak için vakit ve fırsat yaratmaya karşı verdiğimiz uğraş, tahminen bir kısım dışarıya karşı bizi ayrıcalıklı hissettirdi lakin; içimize döndüğümüzde tatmin olamadığımız, şadlık dileyip mutluluk değerlerimizin farkında bile olmadığımız, endişelerimizle, güç hislerle ve tansiyonla baş edemediğimiz bir hayatın içinde debelenirken bulduk kendimizi.

 

‘’Bunu düşünmek istemiyorum.’’, ‘’işin içinden çıkamıyorum.’’ dediğimiz her ne varsa daha da içine aldı bizi. Yolumuza mahzur olarak gördüğümüz eza hislerle savaşırken daha da yorgun düştük her seferinde. Pekala ya farklı olsaydı? Savaşmayı ya da kaçmayı seçmek yerine bu hislerle birlikte yaşamayı öğrenebilsek nasıl olurdu? Mindfulness işte tam da burada karşımıza çıkıyor

 

Mindfulness ile ilgili konuşurken kendimize birtakım soruları sormamız gerekiyor aslında. Gün içinde hareketlerimizin ne kadar farkındayız? Ne kadar andayız? Bu noktada ‘’otomatik pilot kavramı’’ ile karşılaşıyoruz. Zihnimiz otomatik bir formda çalışan bir sisteme sahip. Bu türlü olmasa esasen her gün kolay işlerimizi tekrar öğrenmemiz, tekrar baştan başlamamız gerekirdi.

 

Şayet bir şeyler otomatik ve rutin formda ilerliyorsa, o an orada bulunmamız çok güç olabiliyor. Yemek yerken, araba kullanırken, sıradan bir iş gününde masada çalışırken… Zihnimiz bizi sürekli geçmişe, geleceğe sürüklüyor. Beynimiz olumsuzu görmeye daha yatkın olduğundan bu durum çok da olumlu olmayabiliyor. Amigdalamız bir bakıma hep görevde…

 

Zihnimizin otomatik pilotta çalışması hayatımızı kolaylaştırıyor lakin devamlı otomatik pilotta kalmanın kimi olumsuz tarafları de var. Pekala olumsuz tarafta neler oluyor? Zihnimiz ebediyen geçmişten, geleceğe uçuşuyor. Uçuşan bir zihin mutsuzluk getiriyor. Çünkü içsel olarak sürekli bir tansiyon yaşıyor, olumsuz bir uyaran ile karşılaşıyoruz demektir. Amigdala sürekli arka planda çalışıyor, savaş ya da kaç tepkilerinde bulunuyor. Mindfulness ise otomatik pilottan çıkıp manüele geçmemizi, zihnimizi berraklaştırmamızı ve sağlıklı bir formda o anı yaşamamıza yardımcı oluyor.

 

Pekala Nedir Mindfulness?

Mindfulness yani Şuurlu Farkındalık, en kolay manasıyla şimdiki vakit farkındalığı demektir. Anda gerçekleşen olayları, olayların bize hissettirdiklerini ve bize düşündürdüklerini fark ederken, birebir vakitte tüm bu süreci yargısız ve içtenlikle kabul edebilmektir. Deneyimsel bir süreci içinde barındıran Mindfulness, bu manada bize kavramsal olarak ne yapmamız gerektiğini öğretmenin yanı sıra bunları hayata geçirmeyi sağlayacak bir dizi beceriyi kazandırır.

 

Mindfulness, hem bilimi hem de büyük bir ideolojiyi içinde barındırmaktadır. Günümüzde çok tanınan bir kavram olmasıyla birlikte beşerler için yanlış manalara da çok açık olmuştur. Mindfulness dendiğinde insanlarda; meditasyon, dini veya kültürel bir aksiyon, âlâ düşün düzgün olsun üzere olumlu olma hali, anı yaşamak üzere yargılar akla gelmektedir. Bu yargılar üzerinden hem Mindfulness’ın ne olmadığını açıklayıp hem de ne olduğunu daha kâfi kavrayabiliriz.

 

Mindfulness Ne Değildir?

Mindfulness; her vakit ve her yerde, herkes tarafından uygulanabilen bir pratiktir. Dine, kültüre has bir ritüel değildir. Temellerini Budizm’den almış olsa bile bu sadece onun felsefi yaklaşımını oluşturur, içerisinde rastgele bir ritüel veyahut dua barındırmaz. Kuramsal bir bilginin deneyime aktarılmasıdır. Bu nedenle idmanlar içeren bir deneyimdir. Bahsedilen idmanlar birtakım kaynaklarda, genel manada meditasyon olarak geçmektedir.

 

Yapılan pratikler rahatlatıcı özellikler barındırmakla birlikte temel gaye rahatlamak değildir. Mindfulness dolaylı olarak tansiyonu istikrarlar. Odaklanma ve farkındalık içeren bir deneyimdir. Bireylere müspetlik vadetmez ya da buna vurgu yapmaz. Hayatın içerisinden her türlü olayı/durumu, -iyi-kötü- olduğu üzere görebilme hüneridir ve bu bireyin gerçeği görebilme-değerlendirme kapasitesini geliştirir. Çalışma sırasında duyumlanan olumsuz bir his ve niyet deneyimlenebilir.

 

Mindfulness bununla nasıl başa çıkacağımızı değil, bununla sağlıklı bir formda nasıl devam edeceğimizi öğretir. Öteki bir deyişle, deneyimi değil, deneyimle olan münasebetimizi değiştirir. Mindfulness, anı yaşamak değildir. Anı deneyimlemek, o anın deneyimini fark edebilmektir. Yaşanan deneyimi olduğu üzere görüp, kabul edip, o anda kalma maharetidir.

 

Çağdaş çağda günlük tansiyon faktörleri, olumsuz ömür durumları gittikçe artmaktadır. Amigdala tansiyon durumunun veyahut olumsuz yaşantının şiddetinin değerlendirmesini yapmaz ve hemencecik yansıda bulunmamızı sağlar.

 

Bu yansılar savaş ya da kaçtır. Savaş ya da kaç stratejisi ile beynimiz bizi sürekli korumaya alır, önlem almamızı ve tepki vermemizi sağlar. Örneğin arkadaşınız ile telefonda bir durum üzerinden tartıştınız, amigdala sayesinde hemencecik tepkiye geçtiniz, bağırdınız ve telefonu yüzüne kapattınız. Mindfulness tam da burada ‘’dur, müşahede yap, kabul et ve bu anda kal’’ der.

 

Duraklama anında beynimizde sezgi, empati, kontrol, sorun çözme, mantık ve toplumsal maharet üzere işlevlerle ilgilenen prefrontal korteks devreye girer ve amigdala ile ilgiyi güçlendirir. Böylece daha şuurlu yansılarda bulunuruz. Örneğin tartıştığımız arkadaşımıza sonradan pişmanlık duyulabilecek ani yansıda bulunmak yerine daha şuurlu bir yaklaşımda bulunabiliriz. Yani Mindfulness ile hemen tepki vermek yerine uyaran-tepki ortası mühlet uzatılarak sağlıklı-sağlıksız ayrımında bulunuyor, daha şuurlu karar alıp yansıda bulunuyoruz.